Tăng động – giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh, thường bắt đầu từ thời thơ ấu và có thể ảnh hưởng đến khả năng chú ý, kiểm soát hành vi và điều chỉnh mức độ hoạt động của trẻ.
ADHD không đơn giản là “trẻ nghịch”, “khó bảo” hay “không chịu tập trung”. Mức độ hiếu động ở trẻ nhỏ có thể rất khác nhau, vì vậy việc xác định ADHD cần dựa trên mẫu hành vi kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường và gây ảnh hưởng đáng kể đến việc học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ.
-> ADHD gồm những nhóm triệu chứng chính nào?
ADHD biểu hiện qua 3 nhóm triệu chứng đặc trưng:
Giảm chú ý: Trẻ dễ xao nhãng, hay quên, khó duy trì sự tập trung trong thời gian dài.
Tăng động: Luôn hoạt động quá mức so với lứa tuổi, thường xuyên bồn chồn, khó ngồi yên.
Bốc đồng: Hành động vội vàng không suy nghĩ, hay ngắt lời, khó chờ đến lượt.
Các triệu chứng này xuất hiện thường xuyên và kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học, các mối quan hệ xã hội và chất lượng cuộc sống hàng ngày.
ADHD phổ biến ở độ tuổi nào?
ADHD thường khởi phát từ thời thơ ấu, đặc biệt là trước 12 tuổi và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Theo thống kê toàn cầu, khoảng 5 – 7% trẻ em mắc ADHD, trong đó tỷ lệ nam/nữ là 4:1. Tuy nhiên, ở người lớn, tỷ lệ này trở nên cân bằng hơn
Nguyên nhân gây ra ADHD là gì?
Hiện chưa có một nguyên nhân cụ thể tuyệt đối, nhưng khoa học đã chỉ ra rằng ADHD là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường, cùng với những bất thường trong cấu trúc và chức năng não bộ:
Yếu tố di truyền:
ADHD có tính di truyền cao, nhiều nghiên cứu trên cặp song sinh cho thấy khả năng di truyền tới 51% ở cặp sinh đôi cùng trứng.
ADHD có liên quan đến hàng loạt gene bất thường, đặc biệt là những gene điều tiết hoạt động của dopamine và serotonin – các chất dẫn truyền thần kinh giữ vai trò chính trong quá trình kiểm soát hành vi và cảm xúc.
Yếu tố thần kinh học:
Trẻ ADHD có sự suy giảm hoạt động ở thùy trán – vùng não kiểm soát khả năng chú ý, lập kế hoạch và kiềm chế hành vi.
Chất xám ở não (đặc biệt vùng trán và đỉnh) bị giảm, ảnh hưởng đến quá trình xử lý thông tin và hành vi xã hội.
Chức năng trao đổi chất ở não bị rối loạn: nhiều nghiên cứu cho thấy hoạt động trao đổi glucose thấp hơn bình thường ở người mắc ADHD.
Yếu tố môi trường:
Bao gồm nhiễm độc từ môi trường, thiếu dinh dưỡng trước – trong – sau sinh, các yếu tố tâm lý xã hội và cả môi trường sống căng thẳng.
Điều cần lưu ý
ADHD không phải do trẻ "nghịch ngợm", "cứng đầu" hay "bị nuông chiều quá mức".
ADHD là một tình trạng y học cần được chẩn đoán và điều trị đúng cách bởi các chuyên gia tâm thần – nhi khoa.
Can thiệp sớm và đúng hướng sẽ giúp trẻ phát triển tốt hơn, kiểm soát hành vi tốt hơn và hòa nhập hiệu quả trong môi trường học đường và xã hội.
